Inloggen:


Gebruikersnaam:
Wachtwoord:
Onthouden?:


Statistieken


Er zijn 2 geregistreerde gebruikers online.
Online gebruikers:

  • Google [Bot]
  • Bing [Bot]

Totaal aantal leden: 877
Ons nieuwste lid is lois46

Home » Articles » Zelf een shirasaya maken

Articles      

Zelf een shirasaya maken

Door Kubikiri Asa

Na het nog eens doorlezen van Zelf een katana maken had ik de indruk dat het maken van een saya en een tsuka mischien iets beter toegelicht kon worden. Hierdoor is het volgende stap voor stap idee "geboren". Bij de keuze voor de houtsoort is het handig om een niet zure houtsoort te kiezen, het zuur in sommige houtsoorten kan het metaal "aantasten" (roesten).

In onderstaande tabel is een beknopt overzicht van de zuurtegraad van een aantal gangbare houtsoorten (hoe "zuurder" het hout, des te minder geschikt; een lage waarde betekent erg zuur).

Houtsoort Zuurtegraad (pH)
Niet of weinig zure houtsoorten
Essen 6
Beuken 5,5
Grenen 4,5 tot 5
Frans grenen
Dennen
Vuren
Populier
Zure houtsoorten
Eiken 3 tot 4
Kastanje
Douglas 2,5 tot 3
Western Red Cedar

Laten we beginnen

zelf_een_shirasaya_makenAls men een nieuw "jasje" wil maken voor een katana, wakizashi of tanto dan als eerste het geheel demonteren (zie figuur hiernaast). Vervolgens legt men het blad op het hout en tekent de omtrek af (blad + habaki). Het is belangrijk dat de afstand tussen de bovenkant kissaki en de bovenkant habaki tot aan de rand van de gebruikte "plank" nauwkeurig uitgemeten wordt (zie figuren 2.0 en 2.1) Indien men dit niet bij de beide plankdelen gelijk heeft dan zullen de groeven bij op elkaar lijmen niet precies gelijk vallen.

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 2.0 Figuur 2.1

Zelf gebruik ik een bovenfrees om de groeven te maken maar dit kan natuurlijk ook met een beitel gedaan worden. Bij een bladdikte van 5 mm frees ik in de beide helften een groef van ca. 3 mm diep zodat het blad de zijwanden niet raakt en het blad dus geheel op de habaki klemt. De habaki van het blad waar ik nu aan werk is ca. 1 cm dik, de opening van de saya vijl ik later op de gewenste maat, zodat zodat het blad met habaki in de nieuwe saya past en goed klemt.
Om bij het lijmen te voorkomen dat de beide helften ten opzichte van elkaar verschuiven teken ik bij de uiteinden een soort nokken, door deze nokken bij uitzagen te laten zitten kunnen de beide helften exact op elkaar geplaatst worden (zie figuren 3.0 en 3.1).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 3.0 Figuur 3.1

Zodra de ik tevreden ben over de groeven in de beide helften schuur ik de binnenzijde van de groeven met een fijn schuurpapiertje (korrel 400) mooi glad. Na het schuren maak ik het hout nat onder de kraan, hierdoor komen splinters en houtvezels omhoog, waarna het hout weer ruw aanvoelt. Het schuren nogmaals herhalen totdat het weer mooi glad aanvoelt.
Hierna klem ik de delen aan elkaar met lijmklemmen (zonder lijm) om te zien of het blad past (zie figuren 4.0 en 4.1).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 4.0 Figuur 4.1

Deze werkwijze nu ook volgen voor de tsuka. Mocht de ji in de nakago (het afgeschuinde gedeelte van het blad) doorlopen dan kan men de groeven in 2 verschillen dieptes over de lengte uitfrezen, bijvoorbeeld (bij een blad dikte van 5 mm) de bovenzijde op 2,5 mm en de onderzijde van de nakago op 1 mm. Met een schuurpapiertje (korrel 80) de binnenzijde verder in vorm brengen, en ook de beide delen met lijmklemmen op elkaar (zonder lijm) zetten om te passen (zie figuren 5.0 en 5.1).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 5.0 Figuur 5.1

De buitenkant

Als dit helemaal naar wens is dan op 1 deelhelft van de saya een buiten omtrek aftekenen, ik houd meestal een marge aan van ca. 7 mm t.o.v. het uitgefreesde gedeelte. De deelhelft waarop de buitenomtrek afgetekend is nu uitzagen met een decoupeerzaag (zie figuur 6.0). De uitgetekende nokken laten zitten zodat straks met lijmen de beide delen goed op elkaar komen (zie figuren 6.1 en 7.0).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 6.0 Figuur 6.1 Figuur 7.0

zelf_een_shirasaya_makenOp het uitgezaagde deel houtlijm aanbrengen en de delen op elkaar klemmen, zodra tijdens het klemmen de lijm tussen de naden uit geperst wordt dan met een stuk ijzerdraad de overtollige lijm aan de binnenzijde zo veel mogelijk verwijderen. Gedroogde klonten lijm aan de binnenzijde kunnen krassen veroorzaken op het blad. Zodra de lijm uitgehard is dan met de decoupeerzaag de buiten omtrek uitzagen (zie figuur 9.0) en met een schaaf/rasp de zijden glad maken en de saya in vorm brengen. Nadat het uiteinde vlak en onder de goede hoek gevijld is een kojiri in een andere houtsoort aanlijmen. Hierdoor wordt de saya ook steviger (zie figuur 10.1). De opening zover uitschuren dat de habaki er mooi in klemt (zie figuur 10.2).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 9.0 Figuur 10.0 Figuur 10.1 Figuur 10.2

De tsuka

zelf_een_shirasaya_makenDe volgende stap is nu de tsuka, ook hier op 1 zijde de buiten omtrek aftekenen en de nokken om het straks weer mooi pas op elkaar te krijgen (zie figuur hiernaast). Het is op dit moment ook al verstandig om te zorgen dat de voorzijde waar de opening zit zo te vijlen dat deze goed aansluit aan de habaki. De tsuka lijmen en goed klemmen, eventuele uitgelopen lijm wegvegen (zie figuur 12.0).
Ook bij de tsuka de buitenomtrek uitzagen en uitmeten waar de mekugi ana moet komen. Als men een fuchi in een andere houtsoort wil aanlijmen dan bij het uitmeten van de mekugi ana rekening houden met de dikte van de fuchi. Het is handig om de afstand iets krapper te maken dan nodig, afschuren gaat nu eenmaal beter dan stukken aanlijmen (zie figuur 13.0). Deze werkwijze verder volgen totdat alle onderdelen klaar en pas gemaakt zijn (zie figuur 14.0).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 12.0 Figuur 13.0 Figuur 14.0

Zodra de lijm uitgehard is de uitstekende stukken afvijlen totdat het een vloeiend geheel is (zie figuren 15.0, 15.1 en 15.2).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 15.0 Figuur 15.1 Figuur 15.2

Schuren, schuren, schuren

zelf_een_shirasaya_makenzelf_een_katana_makenNa deze stap is het eigenlijk nog een kwestie van veel vijlen/schuren om de shirasaya in de uiteindelijke gewenste vorm te krijgen. Daar de saya nog een "vierkante" vorm heeft is het handig om nu even te controleren of de fuchi haaks is, hierdoor sluit later de tsuka beter en strakker aan op de saya (zie figuur links).
Om de lijnen van de saya bij afronden vloeiend te krijgen, schuur ik eerst de fuchi/kashira en de koiguchi/kojiri in de ovale vorm die ik voor ogen heb, het middengedeelte van de tsuka en de saya laat ik nog even "vierkant" (zie figuur rechts).
Het voordeel hiervan is dat tijdens het verdere ovaal maken van de hele saya men naar deze rondingen toe kan werken, als een soort referentie punten gebruiken (zie figuren 18.0, 18.1 en 18.2).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 18.0 Figuur 18.1 Figuur 18.2

Met als uiteindelijk resultaat een, in doorsnede, ovale tsuka en saya (zie figuur 19.0).

zelf_een_shirasaya_maken

Figuur 19.0

Om nu het geheel (tsuka en saya) op elkaar af te stemmen, het blad in de shirasaya monteren, de hele shirasaya kan nu geschuurd worden om eventuele oneffenheden weg te werken (zie figuren 20.0, 20.1 en 20.2).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 20.0 Figuur 20.1 Figuur 20.2

De afwerking

Rest verder nog het afwerken met schuurpapier korrel 400 (of meer indien gewenst) totdat alle "grove" schuursporen weggewerkt zijn (zie figuur 21.0). De finishing touch kan gedaan worden door b.v. lijnolie of blanke lak (zie figuur 22.0). In de tijd dat de lijnolie in het hout trekt, eventueel het blad polijsten en de habaki oppoetsen (zie figuur 23.0).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 21.0 Figuur 22.0 Figuur 23.0

Met als uiteindelijk resultaat, een shirasaya met een mooie warme houtkleur (zie figuren 24.0, 24.1 en 24.2).

zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken zelf_een_shirasaya_maken
Figuur 24.0 Figuur 24.1 Figuur 24.2

Voor de "puristen", de beschreven werkwijze is geen handleiding om een "echte" shirasaya te kunnen maken, dit is de low budget (totale kosten ca. € 25,00), doe het zelf bouwmarkt variant.

 

Bij de bovenstaande beschrijving is gebruik gemaakt van een (goedkoop) Masahiro blad, het is niet raadzaam om voor een dergelijk project een duur blad of zelfs een nihonto te gebruiken. Aangezien ieder verantwoordelijk is voor zijn eigen acties kan de schrijver of publicist niet aansprakelijk gesteld worden voor eventueel ontstane schade als gevolg van het zelf uitvoeren van bovenstaande beschrijving.

 

Home » Articles » Zelf een shirasaya maken